فقط مقاله

اکسیژن در هوای تهران رنگ باخته است

وقتی از تهران دور می شویم و به پشت سر خود نگاه می کنیم جزء هاله ای از دود و یک پرده سیاه رنگ که شهر را به تسخیر خود درآورده چیز دیگر نمی بینیم و آنگاه به حال خود و دیگر همشهریان تاسف می خوریم که با هر دم و بازدم فقط و فقط منوکسید کربن را بلعیده و هیچ خبری از گاز حیات بخشی به نام اکسیژن نیست و به نوعی سالها است که ریه تهرانی ها طعم خوش اکسیژن را نچشیده ...

سال‌ها است که  کلان شهر بزرگ تهران با حدود 8 میلیون نفر جمعیت ساکن از مشکل زیست محیطی مهمی  به نام آلودگی هوا رنج ‌برده و نفس های این ابرشهر در اثر بلعیدن میلیون ها تن منوکسید کربن ، گوگرد ، ازت ، ازن و .. به شمارش افتاده است و به نظر می رسد علی رغم تشکیل کمیته های مختلف و تصویب طرح های رنگارنگ تئوریک فاقد قدرت عملیاتی شدن ، پشت سر هم پله های ترقی را طی کرده و به عنوان یکی از آلوده‌ترین شهرهای بزرگ جهان از سوی نهادها و سازمان های جهانی معرفی  شده است.

 بیانیه "هوای تهران 74"؛ اولین زنگ خطر

 حدود دویست سال قبل ، زمانی  که تصمیم اولیه شاه اسماعیل برای پایتخت شدن تهران را آغا محمد خان قاجار به مرحله اجرا درآورد، این منطقه قصبه سرسبز و خوش آب و هوایی بود که به خاطر چنارهای بسیار بلند و همیشه پربرگ و توتستان هایش از شهرت و آوازه زیادی برخوردار بود، اما تهران امروز چندان شباهتی به آن قصبه خوش آب و رنگ ندارد.

بنابر نظر برخی از کارشناسان محیط زیست ، نخستین زنگ خطر جدی درباره آلودگی هوای تهران در سال 1374 به صدا درآمد ، در آن هنگام نزدیک به یکصد نفر از کارشناسان و مدرسان حوزه‌های مرتبط محیط زیست، جغرافیا و شهرسازی در پی نشستی در سالن اجتماعات پارک ‌شهر، متنی موسوم به بیانیه "هوای تهران 74" منتشر کردند که در آن برای نخستین بار از آلودگی هوای پاییتخت به عنوان یک "بحران ملی" که راه مقابله با آن "عزم ملی" است، نام برده شد.

این بیانیه عمدتا بر آثار بهداشتی و بیماری‌زای آلودگی هوا تاکید داشت و نویسندگان آن کوشیدند بر این نکته پا فشاری کنند که یکی از علل اپیدمی  بیماری‌هایی همچون افسردگی، اضطراب و انواع ناراحتی‌های تنفسی در تهران، آلودگی هوا است و این پدیده را می‌بایست از جمله عوامل قابل توجه مرگ و میر در تهران به شمار آورد.

البته، این بیانیه آنقدر بازتاب نیافت که بتوان تصور کرد که همه فعالیت‌های بعدی مقابله با آلودگی هوا در تهران  را مورد تاثیر خود قرار می دهد، البته  سه سال بعد از صدور بیانیه "هوای تهران 74"   توسط جایکا (کنسرسیومی از مشاوران بین‌المللی که با محوریت کارشناسان ژاپنی طرح جامع برای کاهش آلودگی هوای تهران را تدوین کردند) ،  مرگ بین 7 تا 9 هزار نفردر تهران  - یعنی تقریبا هر ساعت یک نفر- بر اثر آلودگی هوا  اعلام شد.

بنابر گزارش سازمان های مسئول ،  در بیش از دویست روز از ایام سال غلظت ذرات معلق آنچنان بالا است که گستره دید کامل را به کمتر از پانصد متر کاهش می‌دهد. به همین دلیل ساکنان محدوده دو سوم جنوبی شهر اغلب تصویر محو و کدری از توچال را می‌بینند. از یک سوم بالای شهر هم دو سوم جنوبی آن به زحمت دیده می‌شود، اغلب هم این بخش از شهر در هاله‌ای از "دود مه" خاکستری غرق است و میزان  آلودگی در مواقعی از سال به حدی می‌رسد که سازمان‌های مسوول در کشور آن را در مرحله خطرناک و بحرانی اعلام کرده و خواستار ماندن کودکان ، سالخوردگان و بیماران قلبی و تنفسی در داخل منزل می شوند.

در شرایطی که  آلودگی هوا در تهران در وضعیت ناسالم و یا هشدارآمیز قرار می گیرد میزان آلاینده ها  بویژه گاز منو اکسید کربن و ذرات معلق  موجود در هوا، افزایش می یابد و "مه دود" غلیظی آسمان شهر را می پوشاند.

آسیب های ناشی از آلودگی هوا

مونوکسیدکربن - دی اکسید گوگرد - دی اکسید نیتروژن ،‌هیدروکربورها و ذرات معلق آلاینده هایی است که وجود آنها در هوا و استنشاق و فرستادنشان به داخل ریه  موجب بروز انواع بیماریهای دستگاه تنفس، آسم، سرطان ریه، کند ذهنی و عقب ماندگی کودکان، بیماری های قلب و عروق، سرگیجه، عصبانیت، پرخاشگری، اختلال در دید و اشکال در رسیدگی اکسیژن کافی به بافتهای بدن  در کوتاه مدت می شود.

بنابر اعلام متخصصان امر، منوکسیدکربن موجود در هوای آلوده شهرهای بزرگی مانند تهران موجب بروز اختلالات رفتاری و پرخاشگری در بین کارکنان، جوانان و میانسالان می شود. این وضعیت در کشورهای جهان سوم باتوجه به درصد بالای منوکسیدکربن در هوا، تأثیر سوء بیشتری بر روی سلامت شهروندان دارد. همچنین آلودگی هوا موجب فرسایش روانی در جوانان شده و آنان به سرعت بی تاب شده و به مجادله با یکدیگر می پردازند.

 بررسی های اخیر نشان می دهد : آلودگی هوا باعث بستری شدن افرادی می شود که در گذشته به حمله قلبی مبتلا شده اند . دانشمندان معتقدند رابطه ای مستقیم بین میزان آلودگی هوا و تعداد دفعات ابتلا به مشکلات قلبی دیده می شود و حتی در مواردی که آلودگی هوا در حد مجاز نیز اعلام می شود این خطر برای مردم وجود دارد . موضوع به حدی جدی است که افزایش اندک دود اگزوز ، تعداد افراد بستری شده به دلیل مشکلات قلبی را تا5/2 درصد افزایش می دهد .

تهدید سلامت نوزادان داخل رحم از سوی آلاینده ها

بنابر اعلام محققان علوم پزشکی دود و دیگر انواع آلوده کننده های هوا نه  تنها ممکن است بر سلامت افراد بزرگسال تاثیر منفی بگذارند بلکه قادرند بر نوزادانی که هنوز به دنیا نیامده  نیز تاثیر نامطلوبی داشته باشند.
بنابر گزارش خبـرگزاری رویتر از واشنگتـن ، محققان دریافتند جهش های ژنی شناخته  شده ناشی از آلودگی هوا وجود دارند که از طریق اسپرم موشهای نر به نسل  بعدی انتقال می یابند و این گونه تغییرات در انسان نیز رخ می دهد.
دانشمندان با مطالعه این موشهادریافتند جهش های ژنی موشهایی که هوای آلوده را تنفس کردند، بیشتر از دیگر موشها بوده و این  جهش ها و تغییرات ژنتیکی در نسل  بعدی آنـها نیز مشاهده می شد.
به نوشته این دانشمندان ، تغییرات  ساختمانی در "دی ان ای" اسپرم مردان نیز بعد از آنکه آنان در معرض آلودگی هوا قرار گرفتند، مشاهده و ثبت شده است .آلودگی هوا همچنیـن با بیماریهای قلبی ، ریوی ، سرطان و نقایص مادرزادی در ارتباط است .

مرگ سالانه 500 هزار نفر بر اثر آلودگی هوا در آسیا

به گفته مدیرمنطقه ای UNDP در آسیا و اقیانوسیه، تحقیقات نشان می دهد که در اثر آلودگی هوا در منطقه آسیا، کودکان و مادران بسیاری دچار انواع بیماریهای تنفسی می شوند و سالانه پانصدهزار نفر در اثر آلودگی هوا می میرند. بر اساس آمار بین المللی بیماری های ناشی از آلودگی هوا چهارمین رتبه مرگ و میر را به خود اختصاص داده اند و بنابر گزارش سازمان ملل متحد هر ساله 3 میلیون نفر از مردم جهان بر اثر این پدیده جان خود را از دست می دهند.

آلودگی هوای تهران 2/8 برابر استاندارد جهانی؛ 

تحقیقات انجام شده توسط شرکت کنترل کیفیت هوا و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی  حاکی است  که میزان این آلاینده‌ها در شهر تهران 2/8 برابر استاندارد جهانی است.روزانه 1200  تن آلاینده در هوای تهران پخش می‌شود و این در حالی است که رشد سالانه انتشار Co2 در کشور 25 درصد است.
 ذرات آلاینده‌های فلزی از قبیل کادمیوم، نیکل، ارسنیک، یون‌های سولفات ، نیترات و هیدروکربن‌های چند حلقه‌ای از طریق انتشار در هوا عوارض سوء متعددی از قبیل کاهش بهره هوشی، کند ذهنی، ضایعات کبدی، ‌تنگی نفس و آمفیزم به وجود می‌آورد.  
نتایج حاصل از یک مطالعه منطقه‌ای در تهران نشان داد که در مدت 140 روز، 1160بیمار تهرانی به دلیل مشکلات تنفسی و قلبی ناشی از آلودگی هوا در 5 بیمارستان تحت معالجه قرار گرفتند.
 بر پایه این گزارش سالانه 4000 مرگ و میر بر اثر آلودگی هوا در تهران رخ می‌دهد که علاوه بر این تعداد مشابهی نیز که به بیماری سرطان ریه مبتلا شده‌اند و در معرض اکسیدهای نیتروژن بوده‌اند گزارش شده است. 

  سرعت ترکیب اکسیدهای نیتروژن با هموگلوبین خون هزار مرتبه سریعتر از سرعت ترکیب مونواکسید کربن با هموگلوبین است که موجب تشکیل مواد سرطان زا در خون می‌شود  و  200 برابر بیش از جذب اکسیژن است. تمایل جذب هموگلوبین خون با مونوکسید کربن  و اثرات سوء آن بر سلامتی بصورت اختلال در بینایی، تار دیدن، خستگی، سردرد و خواب آلودگی بروز می کند و باعث ایجاد تغییر در عملکرد قلب و شش می‌شود.

نتایج تحقیقات صورت گرفته در این زمینه حاکی است : آلودگی هوا در کاهش وزن نوزادان نیز بسیار موثر است و بر میزان مرگ و میر کودکان تأثیر می‌گذارد، زیرا حساسیت‎‎ نوزادان‎ به‎ آلودگی‎ هوا بیشتر است.  ابتلای کودکان به سرطان خون اولین پیامد زندگی در خیابان‌های پر ترافیک است.  منواکسید کربن ابتلا به بیماری‌های قفسه سینه در کودکان را افزایش داده و همچنین باعث عفونت‌های شدید تنفسی (ARI) در کودکان و اطفال، بیماری‌های مزمن تنفسی نظیر تنگی نفس و برونشیت، سرطان ریه  و ابتلا به سرطان معده  شده و اختلالات ژنتیکی و ابتلا به بیماری‌های موروثی  و اختلال در حافظه را افزایش داده،  حملات آسم را تشدید کرده   و به DNA آسیب می‌رساند. 
مطالعات‎ دانشمندان‎ کانادایی نیز‎ نشان‎ می‎‎‎ دهد، آلودگی هوا نـاشـی از خودروها جهش‎ و آسیب‎ ژنتـیکـی‎ در حیوانات‎ و انسان‎ را سبب‎ می‎ شود و  همچنین حاصلخیزی خاک را کاهش داده و آنرا از املاح تهی می‌کند.  

دکتر مسعود قاسمی رییس انجمن آترواسکلروز ایران  در خصوص اثرات سوء استنشاق آلاینده های موجود در هوای تهران می گوید: تاثیر آلودگی هوا در بروز بیماری قلبی و عروقی نظیر افزایش فشار خون زیانبار است و تحقیقات نشان می دهد آلودگی هوا باعث غلیظ شدن خون و افزایش احتمال بروز التهاب می شود.

وی سر درد، ضعف، سرگیجه، تهوع، اختلال در انتقال اکسیژن به بافت های بدن، ضربان شدید قلب، سکته قلبی و کاهش ظرفیت ششی را از آثار آلودگی هوا بر سلامت افراد برشمرد و خاطرنشان ساخت: افرادی که زمینه ناراحتی قلبی دارند، هنگام رفت و آمد در خیابان ها، بیش از افراد عادی در معرض خطر حملات قلبی هستند.

وی با بیان اینکه مرگ زودرس ناشی از بیماری های قلبی در نواحی آلوده به اثبات رسیده است، می افزاید: آلودگی هوای ناشی از ترافیک اتومبیل ، دود کارخانه ها یا دود سیگار موجب نازک شدن سرخرگ گردن و در نهایت بیماری قلبی می شود.

شهرهای آلوده و فقر ویتامین D

کارشناسان شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نیز اعلام کردند: ساکنان شهرهای آلوده ای که آسمان آنها با لایه ای از هاله سیاه و تیره پوشیده شده با فقر ویتامین D مواجه هستند.

آنها معتقدند در روزهایی که میزان آلودگی هوا، به علت افزایش انواع آلایندها، ذرات معلق و گرد و غبار بالا می رود، هاله ای از دود، از تابش نور خورشید به سطح زمین جلوگیری می کند. به همین دلیل در بسیاری از کشورها نگرانی هایی در ارتباط با کاهش نور آفتاب و در نتیجه کمبود ویتامین D ، بویژه در کودکان وجود دارد.

 پوشش گیاهی شهر هم رنگ می بازد

نتایج بررسی جایکا نشان می‌دهد که بیش از هفتاد درصد درختان واقع در حاشیه بزرگراه‌های تهران به دلیل انباشت لایه‌ای از ذرات زیانبار روی شاخ و برگشان در حالت نیمه مردگی قرار دارند. 

 همچنین به دلیل آلودگی شدید هوا به تدریج گونه‌های گیاهی سازگار با اقلیم تهران از پهن برگ به سوزنی برگ تغییر کرده‌اند و به واقع چنارستان سابق اکنون به شهر کاج‌های نیمه مرده تبدیل شده است. تغییر گونه‌های سازگار از پهن برگ به سوزنی برگ خود عامل دیگری برای افزایش آلودگی هوا می‌شود زیرا توان پالایش هوا توسط سوزنی برگ‌ها خیلی کمتر از درختان پهن برگ است.

برخی دیگر از کارشناسان محیط زیست معتقدند : اگرچه  نمی‌‌توان از آلودگی هوا به عنوان عامل اصلی گریز حیات وحش‌بومی منطقه تهران نام برد، اما تردیدی نیست که این پدیده دست کم موجب کاهش شمار پرندگان بومی منطقه شده است. قطعا در هیچ مقطع از تاریخ تهران، شمار پرندگان موجود در این شهر تا به این حد کم نبوده است و پرندگان موجود نیز عمدتا گونه‌های جان سختی مانند کلاغ، یاکریم و گنجشک هستند. از گونه‌های کم نظیر دامنه‌های البرز، همچون عقاب طلایی و هما نیز سالهاست که مطلقا حتی یک نمونه در حوالی شهر تهران دیده نشده است.

درباره تاثیر آلودگی هوا بر آثار معماری و تاریخی شهر تهران، این نکته قابل تامل است که تغییر نمای ساختمان‌های تهران از نمونه‌های سنتی و قدیمی آن مانند آجر و گچ به شیشه و سنگ ، نیز به خاطر عوارض آلودگی هوا باشد ،تصور این است که نماهای آجری که از جمله نمایه‌های اصلی معماری ملی ایران هستند، در تهران به سرعت کدر و کثیف شده و باز پیرایی و شست‌ و شوی آنها دشوار و پر هزینه و بعضا نا ممکن است. تمامی آثار معماری مهم و بافت قدیمی شهر نیز با همین نما ساخته شده است، به همین دلیل نگهداری این بناها همیشه هزینه‌های قابل توجهی به متولیان آنها تحمیل می‌کند.

از این رو، به تدریج شاهد واپس‌نشینی آجر و پیشروی شیشه در تهران بوده‌ایم. پدیده‌ای که باعث می‌شود تهران،‌ پایتخت و مهمترین شهر ایران، نشانی ازهویت این سرزمین نداشته و جهانگردان به محض ورود به آن، سرخورده از حال و هوایی که از سرزمین هزار و یک شب در ذهن داشته‌اند، بخواهند به سرعت به اصفهان ، شیراز ، یزد و کرمان بگریزند.

منشا آلودگی و راهکارها؛

اغلب کارشناسان محیط زیست ، حمل و نقل و بهداشت و درمان در این زمینه اتفاق نظر دارند که بخش اعظمی از آلاینده ها -حدود 70 درصد- متعلق به خودروها است و سهم دیگر منابع الاینده اعم از کارخانه ها و منابع گرمایشی منازل بسیار کم است و همچنین بخش اعظمی از آلاینده های خطرناک و کشنده که همان مونوکسید کربن باشد توسط خودروها بویژه از نوع بنزین سوز و فرسوده آن تولید می شود. 
در سال 83، 900 هزار خودروی سبک و سنگین در کشور تولید شده که پیش بینی می شود طبق برنامه این رقم در سال 84 با 10 درصد افزایش به یک میلیون دستگاه برسد ، همچنین آمارها نشان می دهد که، ظرفیت تولید بنزین ایران 40 میلیون لیتر در روز (250 هزار بشکه در روز) است، در حالیکه مصرف کنونی بنزین در ایران از مرز 65 میلیون لیتر در روز (450 هزار بشکه در روز) هم عبور کرده است به طوری که دولت فقط در چهارماهه اول امسال برای تامین بودجه واردات بنزین 6 هزار و 242 میلیارد ریال از حساب ذخیره ارزی برداشت کرده و در صورت محاسبه هر دلار 9000 ریال این میزان تقریبا برابر 694 میلیون دلار می شود.

بر اساس این گزارش مجلس شورای اسلامی تاکنون 3.7 میلیارد دلار بودجه برای واردات بنزین در نظر گرفته است، و انتظار می رود این رقم تا پایان سال مالی (1384) به 4.5 و حتی 5 میلیارد دلار نیز افزایش یابد زیرامصرف بنزین در ایران در مقایسه با سایر کشورها بسیار بالاست و تولید خودروهایی با مصرف بالاتر از متوسط مصرف جهانی، عدم شکل گیری الگوی مناسب مصرف، نارسایی حمل و نقل عمومی، وجود  یک میلیون و 600هزار  دستگاه خودروی فرسوده بالای 20 سال و همچنین پایین بودن قیمت بنزین از مهمترین دلایل رشد مصرف این ماده سوختی  و  تزریق انواع آلایندهای خطرناک و سرطانزا ناشی از مصرف بنزین به هوای کشور است، این درحالی است که با اختصاص بخشی از این هزینه به طرح هایی نظیر گسترش ناوگان حمل و نقل عمومی و ریلی و .. هم می توان از حجم بنزین وارداتی و صرف هزینه های کلان در این بخش کاشت و هم آلاینده های کمتری را وارد هوای کشور کرد.
 
تزریق سالانه 420 هزار تن منواکسید کربن

 سالانه بیش از 420 هزار تن منواکسیدکربن وارد هوای کشور می شود و شهر تهران با بیش از  2 میلیون خودرو، حدود 50 درصد از کل این آلودگی را ایجاد می کند، به این ترتیب تهران یکی از آلوده ترین شهرهای جهان به شمار می رود.
گروهی ازکارشناسان معتقدند، عمده ترین عامل آلودگی هوای تهران، خودروهای فرسوده هستند که بیش از حد معمول سوخت مصرف می کنند و به دلیل کهنه بودن، مقدار زیادی مواد آلاینده وارد هوا می کنند.
متوسط عمر خودروها در ایران بسیار بالا است و معمولا تعداد بسیار کمی از خودروهایی که همه ساله وارد بازار مصرف می شود، از رده خارج می شود و طرح هایی هم که درزمینه خروج  این خودروها به اجرا در آمده چندان موفق نبوده و علت آن هم این است که در اغلب این طرح ها بیشتر منافع شرکت های خودروسازی و بانک ها لحاظ شده بود تا حفظ محیط زیست یا کمک به دارندگان خودروهای فرسوده.
 درصد زیادی از خودروهایی که در خیابان های تهران تردد می کند ، فرسوده هستند و هر روز ده میلیون لیتر سوخت را بلعیده و تبدیل به انواع آلاینده ها وبویژه منوکسید کربن می کنند، براساس اعلام کارشناسان بیش از 70 درصد از آلودگی هوای تهران  حاصل وجود خودروها فرسوده است زیرا سوخت بدون سرب در بسیاری از این خودروها به دلیل کهنگی قابل استفاده نیست. طرح هایی برای خارج کردن خودروهای فرسوده از خیابان ها و جایگزین کردن آنها با خودروهای جدید ارائه شد اما هیچ کدام از آنها تاکنون موفق نبوده است.

البته درخصوص خودروها بعنوان یکی از اصلی ترین منابع تولید آلودگی ، خودروهای شخصی بیشترین سهم را به خود اختصاص داده اند و هرچند نقش آنها در آلودگی هوا قابل کتمان نیست، اما واقعیت این است که وسایل نقلیه عمومی و دولتی نیز سهم قابل توجهی در این آلودگی دارند. علت اصلی آن نیز فرسودگی بخش قابل توجهی از ناوگان حمل و نقل عمومی شهری و وسایل نقلیه دولتی یا همان سرویس کارکنان دولت است.

هرچند تغییر در ناوگان عمومی و جایگزینی وسایل نقلیه جدید مستلزم صرف هزینه های قابل توجهی است اما به منظور مقابله با عوامل آلودگی هوا، پیش‌بینی چنین اعتباری از سوی مسوولان، گریزناپذیر است که بالطبع می‌تواند از جمله  اقدامات و تمهیدات دولت جدید و شورای شهر برای مقابله با عوامل آلوده‌کننده تهران باشد تا بتواند در عین حال، الگویی برای سایر شهرهای بزرگ کشور نیز شناخته شود.

از برنامه جامع مبارزه با الودگی هوا چه خبر؟

از چندسال قبل  یک برنامه ده ساله برای مبارزه با آلودگی هوای تهران آغاز شد ولی مقامات اعتراف کرده اند که تاکنون تنها نیمی از اهداف این برنامه تامین شده است و حدود 15 تا 20 سال طول می کشد که نتایج مثبت این برنامه احساس شود و حالا حالا ها باید از نعمت استشمام اکسیژن خالص محروم بماند ، این در حالی است که بسیاری از کارشناسان امر و حتی مردم عامی نیز این موضوع را به خوبی حس کرده اند که  هنوز نهاد مشخصی بعنوان متولی امر مبارزه با آلودگی هوا وجود نداشته و این وظیفه بین وزارتخانه ها و سایر ادارات دولتی، پاس داده می شود و تقریبا همه این نهادها توپ را به میدان دیگری انداخته و از خود سلب مسئولیت می کنند و تنها اقدام جدی آنها اعلام وضعیت هشدار و درخواست عدم حضور سالخوردگان، کودکان و بیماران در خیابانها  یا تعطیلی مدار س به علت افزایش آلودگی  است.

اما دکتر حجت ، رییس کمیته اجرایی کاهش آلودگی هوای تهران معتقد است، طی سالهای اخیر برای کاهش میزان انتشار آلودگی ها زیست محیطی برنامه های گسترده ای  اجرا شده  و روند رو به رشد آلودگی که ناشی از توسعه اقتصادی و مصرف بی رویه سوخت است  تا حدی تحت کنترل قرار گرفت.
وی می افزاید: ازمهمترین اقدمات سازمان حفاظت محیط زیست ،تعیین استاندارد آلودگی برای خودروهای سواری تولید داخل است ، به طوری که از بهار سال 2005 استاندارد برای خودروهای تولید داخل اجرا می شود و هم اکنون این استاندارد در مورد خودروهای وارداتی نیز لحاظ می شود.
وی دیگر اقدام سازمان را حذف سرب از بنزین که باعث  جلوگیری از ورود روزانه 25 تن سرب  به هوای کشور اعلام کرد و همچنین گسترش مراکز معاینه فنی خودروها ، تولید و به کارگیری هزاران خودروی سواری مینی بوس و اتوبوس گاز سوز در تهران ، پایش کنترل صنایع آلاینده و استفاده از جرایم زیست محیطی برای کاهش آلودگی توسط صاحبان صنایع و تدوین برنامه جامع کاهش آلودگی هوا برای شهرهای بزرگ کشور را از جمله این اقدامات دانست.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست  نتایج حاصل از اقدامات مذکور را طی چهار سال اخیر کاهش چشمگیر آلودگی هوا با وجود افزایش 50 درصدی تعداد خودروهای شهر تهران و افزایش مصرف بیش از 70 درصدی بنزین دانست و افزود: در 6 ماهه اول امسال تعداد روزهای با هوای ناسالم در تهران 50 روز کمتر از همین مقطع زمانی در سال گذشته محاسبه شده است.

اما در پایان ذکر این نکته خالی از لطف نیست که  توسعه حمل و نقل عمومی ، ریلی و خودروهای گازسوز ، سرعت بخشی  به روند از رده خارج کردن خودروهای فرسوده ، اجرای طرح های ترافیکی برای کاهش ترافیک ، حذف تقاطع ها و افزایش سرعت خودروها به منظور کاهش تولید مونوکسیدکربن ، استفاده از مبدل کاتالیزوری جهت تبدیل مونوکسید کربن و هیدروکربنهای نسوخته به دی اکسید کربن ، تعویض فیلتر هوای خودروها به صورت رایگان در ایستگاههای پمپ بنزین داخل شهری،  توزیع گازوئیل های کم گوگرد ، تنظیم بازار تولید خودرو در کشور و .. از جمله پیشنهادات کارشناسان ترافیکی و محیط زیست به مقامات مسئول جهت کاهش حجم آلاینده ها در هوای کشور بویژه تهران و دیگر کلانشهرها است.

فاضلاب های روان جایگزین رودخانه و آلاینده ها / تحلیل مهر از عدم توجه مسئولان به نابودی تدریجی رودخانه های کشور

خبرگزاری مهر - گروه اجتماعی : رودخانه ها به عنوان مهمترین منابع تامین کننده آب شرب و مصرفی شهرها و روستاهای کشور نقش مهمی در تامین سلامت انسان و محیط زیست دارد اما متاسفانه طی سالهای اخیر به همراه رشد فزاینده ساخت و سازهای غیر اصولی و توسعه شهر نشینی ، شاهد تخلیه فاضلاب ها و پسماندهای خانگی ، صنعتی ، کشاورزی و بیمارستانی در رودخانه ها هستیم که این امر موجب تیرگی رودخانه ها و غلظت بالای آلاینده ها در حیاتی ترین مایع زندگی شده است.

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری مهر ، رودخانه ها مهمترین عامل توسعه شهرها و تمدن بشری بوده و همچنین فراهم کننده آب و انرژی برای طبیعت و انسان به شمار رفته والبته می توان گفت تامین آب مصرفی انسانها مهمترین نقش اقتصادی رودخانه هاست. 

به دلیل محدودیت منابع آب و لزوم استفاده مناسب از رودخانه ها  برای مصارف کشاورزی ، شرب و غیره در سالهای اخیر باید با اصلاح فعالیتهای کشاورزی، صنعتی، معدنی و ساخت و ساز اصولی میزان تخلیه آلاینده ها به داخل رودخانه ها و در نتیجه آلودگی فیزیکی ، شیمیایی و میکروبی آبها را کاهش داد.

آمارها نشان می دهد که حداقل روزانه 6/2 میلیون بشکه آب مخلوط با نفت خام به رودخانه ها و دریاهای ایران سرازیر می شود و همچنین آخرین برآوردها در سال گذشته حاکی از شناسایی 163 رودخانه آلوده در کشور است که از این تعداد حدود 70 رودخانه میزآن آلودگی آنها زیاد است و تقریبا اغلب این رودخانه ها در اثر عوامل مشترکی مانند پساب واحدهای صنعتی و کارگاهی ، فاضلاب های شهری ، روستایی و بیمارستانی ، سموم کشاورزی ، دفن زباله های شهری و روستایی در حاشیه رودخانه ها و تجاوز ساخت و سازها به حریم رودخانه ها ، آلوده شده اند و هر روز نیز بر میزان آلاینده ها در آنها افزوده می شود و مسئولان سازمان محیط زیست نیز به دلیل عدم همکاری نزدیک و تنگاتنگ دیگر استانها ، هر چند هرازگاهی اقداماتی نظیر پایش میزان آلودگی ، صدور اخطار برای واحدهای آلاینده و... را انجام می دهند اما کافی به نظر نمی رسد.

در کشور بسیاری از صنایع بزرگ نیازمند به آبکاری در کنار رودخانه های بزرگ مانند کارون ، زاینده رود و... واقع شده اند و از طریق پمپاژ ، آب مورد نیاز صنایع را تامین کرده و سپس پسماندها را که آلوده به انواع مواد آلی ، فلزات سنگین و آلاینده های دیگر است وارد رودخانه ها می کنند. به طوری که امروز رودخانه هایی مانند کارون ، زاینده رود ، کر و همچنین رودخانه های شمال کشور با هجمه سنگینی از ورود انواع آلاینده های صنعتی ، خانگی و کشاورزی مواجه هستند و به همین دلیل از میزان آبزیان موجود در آنها نیز به دلیل کم شدن اکسیژن آب کاسته شده است.  

در استان هایی که کشاورزی رونق دارد بخش عمده ای از آلودگی ها به ورود سموم آفات گیاهی و کودها و مواد شیمیایی خطرناک از طریق آبهای برگشتی زمین های کشاورزی به داخل رودخانه ها هستیم و در مناطقی هم که رودخانه ها از روستا ها عبور می کند و حتی برخی مناطق شهری نیز به دلیل نبود سیستم جمع آوری فاضلاب وآبهای سطحی ، فاضلاب های خانگی نیز به داخل رودخانه ها هدایت می شود به طوری که در مناطق پایین دست به جای رودخانه شاهد جریان داشتن فاضلاب روانی مملو از انواع و اقسام مواد آلی و شیمیایی به جز هیدروژن و اکسیژن هستیم.

متاسفانه شریان آلودگی رودخانه ها به این عوامل هم ختم نمی شود. در شهرها این رگ های حیاتی جامعه شهر نشی ، با آلودگی  بسیار خطرناکی به نام فاضلاب و پسماند مراکز درمانی و بیمارستانی مواجه است . به طور مثال از 135 بیمارستان موجود در استان تهران حدود 55 بیمارستان مجهز به سیستم تصفیه فاضلاب هستند. که البته در سایر استان ها به طور قطع این رقم بسیار کمتر نیز است لذا می توان گفت که بخش اعظمی از آلاینده های عفونی این مراکز به طرق مختلف وارد آب رودخانه ها یا منابع زیر زمینی می شود.

به گزارش مهر ، اشاره به عوامل آلاینده نوعی کنکاش در خصوص معلول ها است و پس از کشف علل باید به سراغ دستگاه ها رفت و دید که تولیدکنندگان مجموعه آلاینده ها و دستگاه های متولی مسائل زیست محیطی و حفاظت از آبها و رودخانه های کشور چه اقدام ویژه ای برای کاهش و یا جلوگیری از ورود آلاینده ها کرده اند؛ سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان مسئول اصلی حفاظت از این منابع آب پاکی را روی دست مردم ریخته و اعلام می دارد سازمان ها و ارگان های تولید کننده آلاینده ها همکاری لازم را با ما نکرده و در بسیاری از موارد به خاطر مصلحت های اقتصادی باید از محیط زیست چشم پوشید.

این مسئولان که حتی بیان این مطالب را با اسم و مسئولیت سازمانی خود در ظاهر به صلاح نمی دانند عنوان می کنند برای کاهش آلاینده ها باید تمام دستگاه ها از جمله وزارتخانه های جهاد کشاورزی ، صنایع ، نیرو ، کشور ، نیروی انتظامی ، شوراهای شهر ، پا پیش گذاشته و بدون هیچ گونه اغماض و مصلحت اندیشی واحد های متخلف را از ادامه فعالیت بازداشته یا وادار به جلوگیری از آلوده کردن محیط زیست و رودخانه ها کنند.   

آب شرب استان تهران از طریق سه رودخانه بزرگ جاجرود ، طالقان و کرج با ایجاد سد هایی در قسمت بالا دست و پایین دست این رودخانه ها تامین می شود اما متاسفانه طی سال های اخیر در اثر عوامل مختلف که مهمترین آن افزایش ساخت و سازهای غیر اصولی و غیر مجاز در حریم این رودخانه ها است سلامت آب آنها به خطر افتاده است و بررسی ها نیز نشان می دهد با توجه به افزایش ساخت و سازها ، هشدارها در خصوص آلودگی این سه رودخانه مهم استان نیز به نتیجه ای نرسید.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران دراین باره به خبرنگار اجتماعی خبرگزاری مهر می گوید: گرایش متخلفین و متجاوزین به حوزه های آبریز و رودخانه های تامین کننده آب شرب تهران زیاد شده است و محیط زیست استان نیز از امکانات ، حمایت ، نیرو و وقت کافی برای برخورد با تمام آنها برخوردار نیست و همچنین دستگاههای دیگر همکاری شان مطلوب نیست.

وی با اشاره به تامین یک سوم آب شرب تهران توسط سد لتیان و مصوبه شورای عالی امنیت ملی مبنی بر برخورد شدید با عوامل تجاوز و آلاینده رودخانه جاجرود ، می افزاید: به رغم اینکه محیط زیست تاکنون برای حفاظت از حریم رودخانه ، فنس کشی و پایش زیست محیطی 300 میلیون تومان هزینه کرده است هنوز بودجه 330 میلیون تومانی مصوب شورا به دست ما نرسیده است.

دکتر محمد حسن پیراسته ، از آبگیری سد طالقان در سال جاری خبر می دهد و اضافه می کند: هر گونه ساخحت و ساز درحریم این رودخانه نیز ممنوع شده است تا شاهد فاجعه مشابه رودخانه های کرج و جاجرود در این منطقه نباشیم.  

وی همچنین در خصوص خروج صنایع آلاینده و جلوگیری از فعالیت آنها در حریم رودخانه ها می گوید: متاسفانه عنایتی به مصوبه ممنوعیت فعالیت صنایع آلاینده  تا شعاع 120 کیلومتری خارج از محدوده شهرها نشده است و امروز ما در برابر ملاحظات عمده قرار دادند .  

رنگ

غلظت اوزون تروپوسفری

بی رنگ یا کم رنگ

0تا3

بنفش کم رنگ

4تا 6

بنفش پررنگ یا آبی

7تا 10