فقط مقاله

تو خشنود باشي و ما رستگار...

دعا و نقش آن در بهبود فعالیت های روانی

 

دعا و نقش آن در بهبود فعالیت های روانی

آغاز سخن

حیات انسانی در جوامع کنونی بس مخاطره انگیر می نماید جوامعی که پس از غلیتدن در موج پیشرفت فناوری و جدا شدن از اندیشه های عمیق و اصیل خویش افقی مبهم تراز همیشه پیش روی انسان ها گشوده اند و او را تنها از همه اعصار و قورن منفک از واقعیات وجودی خویش در وادی هولناک بی پناهی رها ساخته اند .

به راستی آخاد بشر عروسک هایی را می مانند که غافل از خویشتن خویش روزگاری محدود را لابه لای تنیده های زندگی مادی سپری می کنند بی آن که حتی لحظه ای در اندیشه  چراها چگونه و باید ها نیز سیر نمایند .

احساس سردرگمی و از هم گسیختگی افکار و پوچی های ناشی از دور شدن از فطرت و نهاد اصیل بیش از بیش انسانها را دچار انواع در هم ریختگی فکری و مشکلات مصائب روحی و روانی ساخته است هم اکنون بشر با ورود به هزاره سوم حیات مدرن خود دریفاه است که بازگشت به معنویت و نیز دنیای درونی خویش و ارتباط با خداوند جاودانه و مطلق و ارزشهای اصیل بشری تنها نجات بخش وی از هیاهوی و جنجال های ساخته دست خودش است میتواند به این عوامل چون سپر و سلاحی علیه استرس و فشارهای روحی روانی چون اضطراب و سایر معظلات بنگرد و از آن ها بهره جوید .

در این میان جایگاه دعا و ارتباط با خالق یکتای هستی از طرف اندیشمندان شرق و غرب مورد بازنگری ویژه قرار گرفته است .

تاکنون تحقیقات زیادی در زمینه تاثیر شرکت در مراسم کلیسایی ؛ دعا و حتی دعا از راه دور برای شفای بیماران صورت گرفته و براساس آمار سال 1996 در نظر پرسی از 269 پزشک 99% آنان معتقد بوده اند که دعا و نیایش مراقبه یا انواع دیگر مراسم معنوی و دینی می تواند هنگام بیماری به شفای بیماریان کمک کند این تحقیقات در موسسات قابل اعتمادی چون موسسه تحقیقاتی ییل دوک و دارت موث و دانشگاه میشیگان صورت پذیرفته است و هم اکنون مطالعات علمی درباره اثر ایمان دعا و عمل به فرایض مذهبی در شفای بیماران درسراسر آمریکا در حال اجراست (پت کوری ، مترجم : صوفی 1376) .

مذهب نیایش و ارتباط با خالق هستی راهی است که بشرپس از قرنها جدایی از آن دوباره به سویش بازگشته و به توانایی عمیق و کارساز آن در مبارزه با مشکلات زندگی جدید که اضطراب هم یکی از ثمرات آن است پناه برده است و دیگر نمیتوان منکر تعامل بین روان پزشکی ، روان شناسی و حتی در مواردی پزشک از سو و مذهب از سوی دیگر شد .

یونگ در کنفرانسی در سال 1935 ایراد نمود است میگوید : نه تنها مسیحیت با نمادهای رستگاری اش بلکه تمامی مذاهب شامل بدوی ترین آن ها با ایین جادویی شان انواعی از روان درمانی اند که رنج های روحی و جسمی ناشی از روج را درمان کرده بهبود می بخشیند وی در یک کار منتشر شده در سال 1946 می نویسد:

تنها دیدگاه های سودمند در جهان امروز آن سیستم های روان درمانی اند که ما آن ها را مذاهب مینامیم و در مقاله انتشار یافته در سال 1951 مینویسد :

مذهب نه تنها بر ضد بیماری است بلکه عملا سیستمی برای بهبود و رشد روانی است وی در مقاله خود تحت عنوان انسان نوین در جست وجوی یک روح ادعا میکند که هیچ گاه بیماری نداشته که درمانش مستلزم بازگشت او به مذهب نبوده باشد

مذهب وسیله ای مفید برای تامین بیماری روانی و راه رسیدن به کمال و سعادت است عملکرد معمول مذهب این است که از اضطرابمان برهاند بلکه حمد و تکریم خداوند به ما این توانایی را میدهد که محدودیت ها و وابستگی ها یمان به ظواهر دنیا و تعلقات دنیوی را کم کنیم (دوستدار قلی 1377)

ذکر و چنگ زدن به ریسمان الهی که پیوندی استوار و ناگسستنی است انسان را به وادی ایمن می رساند و اندیشه اتصال به نیرویی ماورای تمامی نیروهای طبیعی خوف و بیم را از دل وذهن انسان بیرون می راند و به عقیده روان کاوان این مهم ترین داروی اضطراب است .

 

 

مفهوم دعا چیست و نقش های آن کدام است ؟

دعا به معنی خواندن جاجت خواستن و استمداد است و گاهی مطلق خواندن از آن منظور است (قریشی 1352)

در اصطلاح دعا به معنی خواندن خدا مخاطب قرار دادن و صدا زدن توام با تضرع و اظهار درماندگی است .

خداوند در ایه و اذا سئلک عبادی عنی فانی قریب اجیب دعوه الداع اذا دعان فلیسیتجیبوا لی و لیئومنوا بیلعلهم یرشدون (سوره بقره آیه 186)

( چون بندگان من از دوری و نزدیکی من از تو پرسند بدانند که من به آنها نزدیک خواهم بود و هر که مرا خواند دعای او را استجابت میکنم و به من ایما آوردند تا به سعادت راه یابند ) وعده اجاب به بندگان خویش داده و با عطوفت خاصی خودرا نزدیک به آنان ذکر کرده است که ذعای ایشان را به استجابت برساند .

از آن جا که مکتب اسلام درصدد تربیت و تعلیم بشر است هر دستور تکته و گفته ای از آن میتواند منشا کاملی برای دست یافتن به این اهداف به حساب اید .

به دعا میتوان از وجود گوناگون نگریست و جنبه های متفاوت ان را بازشناخت .

انواع دعا:

گاهی دعا صرف درخواست جاجتی از خداوند می باشد در این حالت در مورد مشخصی بنده دست به آسمان گشوده طلب مدد و یاری میکند . گاه به صورت عام درخواست دفع بلاست یا سختی ها می نماید تا خداوند آنچه را که از رنج ها والم و ناراحتی است اززایل کرده در طی مسیر زندگی با آن ها روبه رو نگردد .

زمانی نیز دعا برای درخواست جذب خوبی ها و زیبایی هاست که بنده آن چه را که از نیکویی در برابرش جلوه گر است از خداوند طلب مینماید .

گاهی دعا به عنوان ارتباط عاشقانه و همیشگی بنده با خداود است در هر قدمی او را می بیند و جهان برایش جلوه ای از وجود اوست جز رضایت او را نمیخواهد وان یهمان بهشت موعود است که خداوند خود فرموده است :

یا ایتها النفس المطئنه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه فادخلی فی عبادی و ادخلی جنتی (سوره فجر آیه 30 ) ای نفس مطمئن و دل ارام ( به یاد خدا)امروز به حضور پرورگارت  باز آی کهتو خشنود ( به نعمت های ابدی او ) و او راضی (از اعمال نیک) است باز ای و در صف بندگان خاص من درآی و در بهشت من داخل شود .

نباید پنداشت که تاثیر دعا صرفا در استجابت آن است بلکه همان ارباط راز و نیاز درخواست و حاجت به پیشگاه او بردن و به دامان افراد دیگر بشر در نیاوریختن او را درلحظات خویش جاری دانستن و همراه او بودن واز درگاه پاکش خود او را خواستن نعمتی است که شاید نتوان با چیز دیگری آن را تعویض کرد

در دهه های اخیر موضوع دها و نیایش از مباحثی است که مورد توجه انسان ها بالاخص جوامع غربی قرار گرفته است و نیایش به مفهوم ارتباط با خالق هستی مطرح شده و اندیشمندان با هر ایین و مذهبی به نقش سازنده دعا پی برده سعی در بهره برداری از نیروی عظیم آن دارند .

در مورد نقش هایی که دعا در وجود انسان دارد میتوان از جهات گوناگون به بحث و بررسی پرداخت .

نقش تربیتی دعا

اولین اثر دعا نقش تربیتی آن است بدین گونه که اولا دعا یاد خداوند را در دل انسان زده نگه می دارد

ولا تکونوکالذین نسوالله فانسیهم (سوره حشره آیه 19)

و شما مانند آنان نباشید که به کلی خداوند را فراموش کردد و خدا هم نفوس آن ها را از یادشان برد.

انسان به دلیل ساخت فکری و ذهنی خود فراموشکار است و به سبب همین خصوصیت دچار انحرافات و خطاهایی گاه بسیار بزرگمی شود چنان که در مسیر و جاده حرکت اصیل خویش منحرف شده اهدافش را گم میکند و دچار سردرگمی عقیدتی و فکری می گردد .

آینده اش را به تباهی میکشاند و هستی خویش را بدون آن که بهره ای ببرد به دست باد می سپارد .

دعا سبب طهارت روح انسان می شود ضلالت و گمراهی را به او تذکر می دهد گردوغبار روزمرگی را از صورت تفکر او می شوید هدف و جهت اصلی را به او متذکر می شود و کژی ها و کاستی ها را گم رنگ کرده روح ایمان را باز می پروراند .

با دعا توکل در انسان افزایش یافته وی با نیروی اعتماد به قدرتی متعادل که همیشه همراه اوست و شاهد و ناظر اعمال بر قدترتی متعادل که همیشه همراه اوست و شاهد و ناظر اعمال و گفتار او سعی در پیرایش تفکرات خویش وزدودن آلایش از اعمال و کردا نموده در نهایت در مسیر تربیتی صحیحی به حرکت در می اید .

 

دعا آموزنده حکمت

دعا اندیشه و تفکرانسان را تعلیم میدهد و موجد جهان بینی و شعور و شناخت و آگاهی در افکار بشر است انسان به هنگام دعا عظمت و بزرگی خالق هستی را یاد میکند و همیت امر را به شعور خویش تفهیم می نماید ایجاد شعور شناخت و فکر نقش سازنده ای در حیات آدمی ایفا میکند و شاید به همیت سبب است که در احادیث بسیاری انسان به تفکر دعوت می شود تا آن جا که این امر از برترین عبادات محسبومی گردد هم چنین دعا عامل برقراری عوامل ماورای طبیعی است وانسان با موثر دانستن این عوامل در امور حیات خویش به آرامش قلبی و اطمینان خاطر دست می یابد و این آرامش به نوبه خود سبب شرح صدر و ایجاد روابط پویا در اجتماع می شود و نیز دارای نقش موثر و حساس در جهان هستی است

زیرا چنین فردی نه تنها خود به درجات بالاتر کمال انسانی صعود میکند بلکه باعث شکوفایی و بالاندگی دیگر آحاد بشر نیز می شود در آیه والذین جاهدو فینا لنهدینهم سبلنا (سوره عنکبوت آیه 69) و آنان که در راه ما جهد و کوشش کردند محققا آنها را به راه خویش هدایت میکنیم .

مسئله حرکت و کوشش و در همام حال هدایت به جهت مستقیم تواما مطرح میگردد و این موضوعی است که امروزه در علم سایکوسیبرنتیک نیز بدان رسیده اند دعا و نیایش نی زمینه را آماده ساخته انسان را از لحاظ فکری و روحی در مسیر حرکت قرار میدهد .

دعا عامل تلطیف روح

ادعیه ای که در مکتب ما وارد شده است سرشار از مضامین لطیف وزیباست و درباره تاثیر این کلام در روح انسان تا به امروز شکی احساس در ادبیات جهان گوهی بر این مدعاست .

به ویژه جوامعی که از قدمت فرهنگی بیش تری برخودارند از این لحاظ عنی تر می نمایند متون ادعیه اسلام نیز از جهت زیبایی کلام و نیز از جهات دستوری و نگارش و از نظر عمق و لطافت بی نظیر است .

خوانندگان این عبارات در حقیقه تمامی این جریان پرنشاط و کامل را به اعماق وجود خویش رهنمون می سازند و جان خویش را با جمال این کلمات در نهری پاک و جوشان شست وشو می دهد و لطافت های آن را هم جوار نفس خویش ساخته همراه با معانی نغز آن را از سفلای خاک به بی کران آّی آسمان ها صعود میکند .

از دیگر مسائل حائز اهمیت ساختار شناسی دعاست . .واژه وپیوند آنها ساختمان عبارات و موسقی کلام باید مورد دقت و تامل قرار گیرد واژه ها در ادعیه با محتوای خود تناسب دارد .

واژه هایی که از تندی بیش تری برخوردارند از حروف خراشی بش تری تشکیل میشود آن که هنر کلام دارد از واژه های مناسب و هم ,اهنگ با وقیعت ها بهره می برد در دعا این هنر به اوج خودش می رسد بدین گونه است که در تمامی دعاها زیبایی سخن از جهت رعایت نکات دستوری و نگارش و نیز عمق و لطافت وموزون بودن و هم آهنگی معانی دیده می شود به عنوام مثال میتوان کلام امیر مومنان را در ادعیه ای چون صباح و کمیل مورد دقت نظر قرار داد این تلطیف روح میتواند نقش بسیار والایی از جهت تربیتی در زندگی انسان داشته باشد بالاخص در جهان پر تنش کنونی که خشونت و بی رحمی و فقدان عواطف عالی انسانی در حال گسترش است و حیات صنعتی به همراه تمامی مظاهرش انسان را به سوی پرتگاه نیستی انسانیت پیش می برد و حیات معنوی وی را مورد تهاجم قرار داده است ایجاد ارامش و روحیه ای اطیف وسرشار از معنویات و عواطف نگرشی پر لطف به جهان هستی تاثیر به سزایی در افکار انسان گذاشته شرایطی برای نجات روحی وی فراهم یماورد که در غیر این صورت بدان دسترسی نخواهد داشت

دعاو تصویر سازی ذهنی

یکی دیگر از وجوه بسیار مهمی که در متون اسلامی بالاخص ادعیه وجئد دارد و متاسفانه تاکنون بدان پرداخته نشده است بعد تصویر سازی ذهنی ان است خداوند این شان را در ایات قران نیز اورده و از طریق تصویر سازی مفاهیم را به صورت محسوس در می اورد ان چه وجئد دارد صوتر از حق است لذا تصویر دارد و البته تصویر تاثیرش بر دل ها بسیار زیادتر است قران کریم بهشت و دوزخ را به تصویر میکشد و مثال های در ان به گونه ای زده می شود که بیش تر قادر به تصویر سازی باشد و با ملموس و عینی شدن تاثیر ان بیان بر روح و روان انسان ها افزون گردد .مصداق ها عینی می شوند تا قابل روئیت باشد این که بعضی ادعیه قران با لفظ رب ادخلنی اغاز می شود صحبت ورود و دخوا است تا تصویر سازی شود و انسان وارد به ان عالمی گردد که باید آن را درک کند.

 

تصویر سازی دو شان دارد

1- مفاهمی و تصویر

2- قدرت تصویر سازی

گاهی مفاهیم وجود دارد ولی شخص قدرت تصویرسازی را ندارد گاهی نیز خلاف این جهت است لذا باید این دو باید با هم همراه گردد تا تصویرسازی صورت گیرد دعا صورتی از حقانیت حق است پس میتوان تصویر سازی کرد ولی انسان باید قدرت ان را داشته باشد هر کس متناسب با درک خویش و ان چه خوانده است دعایش را با دیگری متفاوت باشد (مصطفی دلشاد تهرانی 1377)

به هر حال انچه از اعماق وجود آدمی بر می خیزد میتواند منشا تحولات بسیاری در خارج از انسان باشد هر سال شاهد بی شمار افرادی هستیم که از طریق دعا شفا می یابند و به خواست های خویش دست می یابد و زیباتر ان که براساس روایات انسانی که خداوند بخواهد حاجتش را روا کند راه دعا را نیز به وی می آموزد .

با اندکی تامل در احادیثی که در آن ها سفارش به دعا شده است و نیزمتونی که برای ما باقی مانده به نقش عجیب و پر رمز و راز تصویر سازی ذهنی دعا پی می بریم برای مثال به چند حدیث ذیل بسنده میکنیم .

حضرت صادق علیه السلام فرموده است :

هر گاه دعا کردی گمان کن که حاجتت بر در خانه است (یقیت به وعده اجابت) اصول کافی جلد چهارم صحفه222

همچنین فرموده است

خدای عزوجل حاجت تو را میداند و نیز میداند که تو چه میخواهی ولی دوست دارد که حاجت های خود را به دگاه او شرح دهی (اصول کافی جلد چهارم صحفه 225) و نیز فرمود است (مومن همواره در حال خیر و امیدواری است (اصول کافی جلد چهارم صحفه 246)

به جهت ان که باب تفحص در ارتباط با این شان دعا یعنی تصویر سازی مثبت گشوده گردد.

 

 

 

+ نوشته شده در  89/12/25ساعت 12:15  توسط سید محسن صفائی  | 

 
GreenGraph h3